[ حركت از يزد به طرف نائين ] شب سه‌شنبه نوزدهم : از منزل كه محلهء تازيان است به كجاوه نشسته ، از دروازهء تهران روانهء نائين شدم . چون ذكر تازيان شد ، لازم آمد كه شمه‌اى از تفصيل تازيان و غازيان يزد معروض افتد . از قرارى كه در تاريخ جديد يزد مسطور است : مزار قديم يزد « موسوم » [ به ] تازيان بوده و در مقابر تازيان اولياء صلحا و شهدا و مشايخ و عرفا از تابعين حضرت خير الورى صلى اللّه عليه و إله مدفونند . تفصيل اين اجمال آنكه چون مردم يزد به شرف اسلام مشرف شدند ، از سپاه عرب كه در اين سرزمين رسيده بودند ، آنچه از بنى تميم بودند ، در اين مكان سكنا گرفتند . و از آن جماعت هرچه در اين مكان وفات يافتند در موضعى مخصوص دفن گرديدند . و از اكابر مسلمين كه در تازيان مدفون شده‌اند ، يكى عفيف الدين محمد بن يعقوب استاد قرائت است كه بر روضهء اقدس حضرت ختمى مرتبت صلى إله عليه و إله تلاوة قرآن نموده . از ضريح مقدس آواز برآمده كه استاد قرائت قرآن محمد بن يعقوب است و جمعى ديگر از بزرگان نيز در اين مكان مدفونند كه ذكر ايشان موجب اطناب كلام و خارج از مناسبت مقام است . و مزار ديگر غازيان است و وجه تسميهء آن به غازيان اينست كه چون يزدجرد ابن شهريار در قادسيه از لشكر اسلام منهزم شد ، خواست تا از طرف يزد به سمت خراسان رود قشون اسلام او را تعاقب نمودند و چون به فهرج رسيدند ، مجوسيان بر آنها شبيخون برده ، جمعى را مقتول ساختند و مقتولين به شهداى فهرج مشهور شدند . بقيه اهل اسلام به شهر باز آمدند و جمعى از مردم يزد با ايشان معاون و همراه شده ، به غزاى مجوسيان فهرج رفتند و با آن جماعت قتال نموده ، قلعه فهرج را مفتوح ساختند . و بسيارى از قلعگيان را مقتول نمودند و به شهر باز گشتند . در اين حرب ، بعضى از مسلمانان مقتول و برخى مجروح گرديدند . مدفن مقتولين آنها به غازيان معروف شد . خلاصه پاسى از شب گذشته از شهر خارج شده ، در حوالى پسنويه حومهء نيم فرسخى شهر مزار سيد صحرا عليه الرحمة زيارت شد . مختصر بقعه‌اى دارند . ولى از اسم و رسم و احوال حيات و تاريخ وفات ايشان چيزى معلوم نشد . [ حجت آباد ] صبح امروز دو ساعت از روز گذشته به حجت‌آباد چهار فرسخى وارد شديم . اين مزرعه ملك آقا ميرزا محمد مستوفى است . قبل از وقت آدم فرستاد . تدارك ديده